بررسی فاکتورهای فراگیری مالی در ایران
مدیرعامل آپسان نیز می‌گوید که فاکتورهای بررسی فراگیری مالی در جهان شامل سپرده بانکی، اعتبار و وام‌دهی، سرمایه‌گذاری و بیمه می‌شود.
به گزارش اکونگار و به نقل از عصر تراکنش، احمد افتخاری، مدیرعامل آپسان نیز می‌گوید که فاکتورهای بررسی فراگیری مالی در جهان شامل سپرده بانکی، اعتبار و وام‌دهی، سرمایه‌گذاری و بیمه می‌شود. طبق داده‌های بانک جهانی، ایران در شاخص سپرده بانکی وضعیت خوبی دارد، اما در بخش اعتبار و وام‌دهی فاصله معناداری با کشورهای توسعه‌یافته دارد: «همچنین اعتباردهی خرد یکی از ابزارهایی است که به توسعه فراگیری مالی کمک قابل توجهی می‌کند. این ابزار چند سالی است که در ایران شکل گرفته و استارتاپ‌های بسیاری برای فعالیت در این حوزه تمایل نشان داده‌اند. در نتیجه می‌توان به توسعه فراگیری مالی کشور در آینده امیدوار بود.»
افتخاری توضیح می‌دهد که طبق آمار و داده‌های بانک جهانی در سال ۲۰۱۷، حدود ۹۴ درصد از جمعیت بالای ۱۵ سال در ایران حساب بانکی دارند که این آمار مشابه انگلیس و بالاتر از اندونزی، عربستان و ترکیه است. در حوزه خدمات پرداخت دیجیتال نیز ایران وضعیت خوبی دارد و حدود ۸۹ درصد از جمعیت بالای ۱۵ سال از خدمات پرداخت دیجیتال استفاده می‌کنند که نزدیک به آمار ۹۵درصدی انگلیس و بالاتر از ترکیه ۶۳درصدی، عربستان ۶۱درصدی و اندونزی ۳۴درصدی است. اما در شاخص جمعیت وام‌گیرنده و ذخیره پول در یک نهاد مالی، وضعیت کشور نگران‌کننده است: «آمار جهانی نشان می‌دهد که ۲۷ درصد از جمعیت بالای ۱۵ سال وام دریافت کرده‌اند، این آمار از اندونزی ۱۸درصدی و عربستان ۲۱درصدی بالاتر، اما نسبت به ترکیه که ۴۲ درصد است، در رتبه پایین‌‌تری قرار دارد. این شاخص در انگلیس ۶۴ درصد است. ۲۶ درصد از جمعیت بالای ۱۵ سال در کشور نیز در یک نهاد مالی پول ذخیره کرده‌اند که این آمار در انگلیس ۶۳ درصد، در ترکیه، عربستان و اندونزی نیز به‌ترتیب ۲۲، ۱۴ و ۲۱ درصد است.»
مدیرعامل آپسان معتقد است بین تورم و فراگیری مالی رابطه‌ای دوسویه وجود دارد. او در این‌باره می‌گوید: «همان‌طور که اشاره کردم، چهار شاخص در فراگیری مالی دخیل هستند. متأسفانه در شرایط فعلی ذخیره، پس‌انداز و وام‌دهی که تأثیر بسزایی در فراگیری مالی و خروج از رکود دارند، آن‌طور که باید در کشور ممکن نیست و فاصله زیادی با کشورهای توسعه‌یافته داریم. در اینجا نقش نهادهای مالی بسیار مهم است. آنها با جمع‌آوری و هدایت سرمایه‌های خرد به سمت تولید باعث افزایش نرخ رشد و تولید ناخالص ملی و در نهایت کارآفرینی می‌شوند. در این حالت صاحبان سرمایه و تولیدکنندگان منفعت می‌برند و پول در رگ‌های اقتصادی کشور گردش پیدا می‌کند. همچنین، تنوع سرمایه‌گذاری‌ها مهم است و سرمایه‌گذاران باید در حوزه‌های متنوعی سرمایه‌گذاری کنند تا کشور در حوزه‌های متفاوتی توسعه بیابد.»
او تورم، شکاف طبقاتی، کاهش رشد اقتصادی، بیکاری و تحصیلات را از چالش‌های توسعه فراگیری مالی در کشور می‌داند و می‌گوید که نهادهای مالی بهعنوان مولدهای اقتصادی نقش بسزایی در فراگیری مالی دارند.
افتخاری با اشاره به اهمیت توسعه لندتک‌ها در گسترش فراگیری مالی کشور بیان می‌کند: «لندتک‌ها بهعنوان بخشی از فین‌تک، با اعطای اعتبار یکی از بازیگران فراگیری مالی هستند. شرایط اقتصادی و تورم بالا توانایی خرید جامعه را کاهش می‌دهد. هدف فراگیری مالی نیز توسعه فقرزدایی است، در این شرایط لندتک‌ها با اعطای اعتبار نقش کلیدی را در فراگیری مالی ایفا می‌کنند که خوشبختانه در چند سال اخیر استارتاپها در حوزه لندتک هم ورود کرده‌اند. تالی در سال گذشته یک‌هزار میلیارد تومان (همت) اعتبار داده است؛ به تبع آن، ورود استارتاپها و اعتباردهی می‌تواند قدم مثبتی در راستای توسعه فراگیری مالی در کشور باشد.»
افتخاری می‌گوید که در ایران ۱۰ دهک درآمدی وجود دارد که دهک اول کم‌درآمدترین و دهک دهم پردرآمدترین هستند. طبق آمار سال ۱۳۹۸ فاصله درآمدی دهک اول و دهم در یک سال ۱۰۶ میلیون تومان است. نرخ تورم در هر دهک متفاوت است، یعنی در خدمات و کالاها نیز با هم تفاوت دارند. بهبود فراگیری مالی و کمک به برطرف‌شدن نیازها در این شرایط دشوار است؛ بنابراین مشکل را می‌توان شکاف طبقاتی و تورم دانست.
افتخاری بیان می‌کند که هند یکی از نمونه‌های موفق در توسعه فراگیری مالی است. در گذشته جمعیت زیادی از هندی‌ها به خدمات مالی و اعتباری دسترسی نداشتند و این خدمات مختص شهرهای اصلی بود، اما در سال 2010 یک برنامه سه‌ساله برای فراگیری مالی با تمرکز بر افزایش دسترسی روستاییان به خدمات مالی در دستور کار کشور قرار گرفت. در نهایت در سال ۲۰۲۱ کارت اعتباری هندی به نام روپی (RuPay) خلق و زیرساخت‌های دیجیتال کشور تقویت شد و در حال حاضر روستاییان نیز از عابربانک و کارت اعتباری روپی استفاده می‌کنند:
«کلارنا نیز یکی از شرکت‌های بین‌المللی موفق در حوزه فین‌تک است که در سوئد تأسیس شده، اما دامنه کاری این شرکت علاوه بر اروپا در آمریکا هم گسترش پیدا کرده و بخش قابل توجهی از بازار BNPL آمریکا را به خود اختصاص داده است. نمونه‌های دیگر موفق این حوزه مثل افیرم و افترپی هم کسب‌وکار خود را گسترش داده‌اند و به‌صورت بین‌المللی فعالیت می‌کنند.»
او بر این باور است که برای توسعه فراگیری مالی در ایران اقداماتی مانند تدوین سند ملی فراگیری مالی انجام شده، اما کافی نیست. با این وجود به خاطر حضور پررنگ فین‌تک‌ها و علاقه استارتاپها به حوزه فین‌تک می‌توان به توسعه فراگیری مالی در ایران خوش‌بین بود. علاوه بر این، باید برای برساخت فرهنگ استفاده از ابزارهای مالی فراگیر در ایران، اقدام کرد تا استفاده از آنها برای افراد به یک عادت تبدیل شود.