«اکونگار» گزارش میدهد؛
شکاف مهارتی علت ناترازی بازار کار/عامل بیکاری فارغالتحصیلان چیست؟
باتوجه به اینکه یکی از چالشهای دههای اخیر در ایران اشتغال بوده است ولی هنوز مسوولان خلاء مهارتآموزی را جدی نگرفتهاند. همانطور که در ادامه میخوانید مهارتآموزی یکی از چالشهای اصلی اشتغال در ایران است.
بهگزارش اکونگار: در دنیای پرشتاب و همواره در حال تحول امروز، واژههای «مهارت» و «اشتغال» نه تنها دو مفهوم مجزا نیستند، بلکه به شکلی ناگسستنی به هم گره خوردهاند. دیگر دوران مدرکگرایی صرف به سر آمده است؛ امروزه، آنچه دروازههای فرصتهای شغلی را میگشاید و به پایداری مسیر حرفهای کمک میکند، در اختیار داشتن مجموعهای از مهارتهای کاربردی و بهروز است. این تغییر پارادایم، ناشی از دگرگونیهای عمیق در ساختار بازار کار است که با سرعت سرسامآوری در حال وقوع است.
تصور کنید که اقتصاد جهانی مانند یک رودخانه خروشان است که مسیر خود را پیوسته تغییر میدهد. کسانی که بدون تجهیزات کافی و مهارتهای لازم برای شنا کردن در این رودخانه وارد میشوند، به سرعت توسط جریانهای قوی کنار زده خواهند شد. آمارهای جهانی نشان میدهد که با وجود نرخ بالای تحصیلات آکادمیک در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، همچنان با پدیده «بیکاری فارغالتحصیلان» مواجه هستیم. این تناقض آشکار، فریاد میزند که آنچه در سیستم آموزشی سنتی ارائه میشود، لزوماً همان چیزی نیست که بازار کار تشنه آن است. مهارتآموزی نهتنها فاصلهی میان دانش تئوری و نیازهای عملی صنعت را پر میکند، بلکه افراد را برای ورود به مشاغلی که هنوز وجود ندارند، آماده میسازد. در عصری که هوش مصنوعی و اتوماسیون در حال بازتعریف بسیاری از مشاغل هستند، تنها کسانی میتوانند دوام بیاورند که مجهز به مهارتهای تفکر خلاق، حل مسئله، هوش هیجانی و تحلیل داده باشند؛ مهارتهایی که کمتر در چهارچوبهای آکادمیک محض گنجانده میشوند و بیشتر نیازمند آموزشهای مهارتی و فنی حرفهای هستند. از این رو، مهارتآموزی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه یک ضرورت حیاتی برای بقا، پیشرفت و شکوفایی در هر جامعهای محسوب میشود. سرمایهگذاری بر روی آن، تضمینکنندهی آیندهای روشن برای افراد و توسعهای پایدار برای کشورها است. در این مورد بیشتر میخوانید.
آموزش نامتناسب فارغالتحصیلان برای بازار کار
چالشهای مهارتی در ایران گویی تمامی ندارد. «غلامحسین محمدی»، رییس سازمان فنی و حرفهای کشور، به طور مفصل به چالشهای جدی در حوزه مهارتآموزی و عدم تناسب آموزش با نیازهای بازار کار در ایران میپردازد. او تاکید میکند که با وجود جمعیت بالای جوانان و فارغالتحصیلان، نرخ بیکاری بالا و کمبود نیروی ماهر، نشاندهنده ناکارآمدی سیستم آموزشی فعلی است. محمدی با ارائه آمارهای تکاندهنده، به خصوص رتبه پایین ایران در مهارتهای کسبشده در سطح جهانی، بر لزوم تغییر رویکرد از آموزش عرضهمحور به تقاضامحور و مشارکت جدی بخش خصوصی و دولتی در این زمینه پافشاری میکند. وی طرح «کارافن» و هیاتامنایی کردن مراکز آموزشی را راهکارهایی برای تربیت نیروی کار متخصص و پاسخگویی به نیازهای آتی بازار کار معرفی میکند.
فقدان نیروی انسانی ماهر
رییس سازمان فنی و حرفهای در نشستی، ضمن اشاره به ظرفیت بالای شهرستان پردیس و نیاز به آموزشهای مهارتی تقاضامحور برای جبران عقبماندگیهای استان تهران، بیان کرد که فقدان نیروی انسانی ماهر و نقدینگی، از مشکلات اصلی کسبوکارهاست. او تأکید کرد که حدود نیمی از کارجویان با کمبود مهارت مواجهاند و با وجود سرمایهگذاری زیاد در آموزش، ۴۰ درصد فارغالتحصیلان دانشگاهی بیکارند. محمدی با اشاره به پیشبینی ایجاد ۱۷۰ میلیون شغل جدید و حذف ۹۰ میلیون شغل در آینده، بر ضرورت بهروزرسانی مهارتها، بهویژه در حوزههای خلاقیت، هوش مصنوعی و داده، توسط ۶۰ درصد نیروی کار تأکید کرد. وی از ناترازی شدید بین عرضه و تقاضای نیروی کار انتقاد کرد و گفت که ایران در میان ۱۴۰ کشور، از نظر مهارتهای کسبشده در رتبه ۱۳۶ قرار دارد. او اضافه کرد که سالانه بیش از ۱.۴ میلیون نفر وارد بازار کار میشوند، اما با وجود بیش از یک میلیون فرصت شغلی، به دلیل نبود نیروی ماهر، بیکاری ادامه دارد. محمدی خاطرنشان کرد که تنها ۲۸ درصد از نیازهای مهارتی بازار کار توسط سیستم آموزشی کشور تأمین میشود و خواستار تغییر رویکرد به آموزشهای مهارتی استاندارد و تقاضامحور شد. وی به طرح «کارافن» برای ایجاد زنجیره کامل آموزش تا تولید و فروش برای مهارتآموزان و همچنین هیأتامنایی کردن مراکز آموزشی با مشارکت بخش خصوصی اشاره کرد و بر حمایت دولت از توسعه آموزشهای مهارتی تأکید کرد.نگاهی به تجربه کشورهایی مانند آلمان، کره جنوبی و سنگاپور نشان میدهد که سرمایهگذاری در مهارتآموزی میتواند کلید اصلی موفقیت اقتصادی باشد. در این کشورها نظام آموزش فنی و حرفهای به گونهای طراحی شده که دانشجویان در حین تحصیل، مهارتهای واقعی بازار کار را فرامیگیرند. مدل «آموزش دوگانه» در آلمان، که ترکیبی از یادگیری در دانشگاه و کارآموزی در صنعت است، یکی از موفقترین الگوها در این زمینه محسوب میشود.
تجربیات سایر کشورها
تحولات فناوری، بهویژه گسترش هوش مصنوعی، مشاغل را با سرعتی بیسابقه دگرگون میکند. بنابراین حتی شاغلان فعلی نیز باید مهارتهای خود را بهروز کنند. کارشناسان معتقدند که مهارتآموزی دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی استراتژیک برای حفظ اشتغال و توسعه پایدار کشور است. با وجود ظرفیتهای بالای آموزشی در کشور، نبود مهارتهای کاربردی، فاصله میان دانشگاه و صنعت و غفلت از تجارب جهانی، بازار کار ایران را با بحران ناترازی روبهرو کرده است. به نظر میرسد حل این مشکل تنها با اصلاح جدی نظام آموزشی و تمرکز بر مهارتمحوری امکانپذیر است؛ مسیری که اگر امروز آغاز نشود، فردا بسیار پرهزینهتر خواهد بود.
