از ۴۵ تا ۳۰۰ هزار تومان؛ یارانه نقدی چگونه قدرت خرید خود را از دست داد؟+اینفوگرافی

اکونگار، فهیمه اکبری صحت_ در روزهای اخیر موضوع افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیک و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر  در مجلس و دولت پیگیری می‌شود. همزمان با تداوم فشار تورم بر هزینه‌های زندگی، طرح افزایش اعتبار کالابرگ الکترونیکی وارد مرحله تازه‌ای شده است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده در مهرماه ۱۴۰۵، افزایش اعتبار برای برخی خانوارها تا سقف یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومان در دستور کار قرار گرفته و برای بخشی از مشمولان نیز افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار گزارش شده است؛ با این حال، دامنه نهایی مشمولان و جزئیات اجرای طرح باید بر اساس اطلاعیه‌های رسمی دولت مشخص شود.

افزایش فاصله تورم و دستمزد؛ شکاف ۶ واحد درصدی سفره کارگران+ جدول

همچنین پرداخت یارانه نقدی از آذرماه ۱۳۹۸ آغاز و تاکنون ادامه دارد. در آن زمان سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها مبلغ کمک معیشتی مردم را ۴۵هزار و ۵۰۰ تومان تعیین کرد و این مبلغ ماهیانه به حساب سرپرستان خانوار واریز شد.

پرداخت یارانه نقدی مبلغ ۴۵هزار تومان تا سال ۱۴۰۱ ادامه داشت تا اینکه دولت سیزدهم تصمیم به اجرای فاز جدید هدفمندسازی یارانه‌ها گرفت و مبلغ یارانه نقدی به ۳۰۰هزار تومان افزایش یافت.

طی ۱۰سال اخیر مبلغ یارانه از ۴۵هزار تومان به ۳۰۰ هزار تومان برای دهک‌های چهارم تا نهم و ۴۰۰ هزار تومان برای دهک‌های اول تا سوم رسیده است. به این ترتیب، مبلغ یارانه نقدی در این دوره حدود ۵۵۹ تا ۷۷۹ درصد افزایش یافته؛ اما آیا این رشد توانسته قدرت خرید خانوارها را حفظ کند؟ مقایسه این ارقام با تورم و افزایش هزینه‌های زندگی نشان می‌دهد که رشد اسمی یارانه به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش بهبود معیشت نیست.

تورم؛ معیار اصلی سنجش قدرت خرید یارانه

افزایش مبلغ یارانه زمانی به بهبود معیشت منجر می‌شود که از افزایش هزینه‌های زندگی عقب نماند. بر اساس یک محاسبه مبتنی بر شاخص رسمی قیمت مصرف‌کننده تا شهریور ۱۴۰۵، هر ۱۰ میلیون تومان در سال ۱۳۹۵ برای حفظ قدرت خرید خود به حدود ۲۶۲ میلیون تومان در سال ۱۴۰۵ نیاز دارد؛ یعنی سطح قیمت‌ها در این مقایسه حدود ۲۶٫۲ برابر شده است.با این ضریب تقریبی، می‌توان گفت مبلغ یارانه نقدی باید حدود یک میلیون و ۲۰۰هزار تومان بود.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که یارانه ۳۰۰هزار تومانی کمتر از ۲۵درصد و یارانه ۴۰۰هزار تومانی حدود 30درصد از هزینه‌های سبد کالای خانوار را پوشش می‌دهد و کسری حدود 75درصدی باید از سبد درآمدی تامین شود.

بر این اساس، قدرت خرید مبلغ یارانه فعلی در مقایسه با یارانه سال ۱۳۹۵، برای دهک‌های چهارم تا نهم حدود ۷۵ درصد و برای دهک‌های اول تا سوم حدود ۶۶ درصد کمتر است.

فشار تورم بر سبد معیشت خانوار

فشار تورمی به‌ویژه در هزینه‌های ضروری اهمیت دارد.  طبق گزارش مرکز آمار ایران، تورم سالانه در نیمه اول ۱۴۰۵ به بیش از 60 درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه به 88 درصد رسید. این ارقام نشان می‌دهند که حتی افزایش قابل‌توجه مبلغ اسمی کمک‌های نقدی نیز ممکن است در مدت کوتاهی با رشد هزینه‌ها کم‌اثر شود.

از سوی دیگر، تورم برای همه خانوارها یکسان احساس نمی‌شود. خانواده‌هایی که بخش بزرگ‌تری از درآمد خود را صرف خوراک، اجاره مسکن و حمل‌ونقل می‌کنند، ممکن است فشار بیشتری از افزایش قیمت‌ها تحمل کنند؛ بنابراین مقایسه یارانه با تورم عمومی، تصویر کاملی از وضعیت معیشت دهک‌های مختلف ارائه نمی‌دهد.

یارانه نقدی؛ افزایش اسمی، کاهش ارزش واقعی

مقایسه یارانه نقدی سال ۱۳۹۵ با مهر ۱۴۰۵ دو تصویر متفاوت ارائه می‌دهد: مبلغ پرداختی به هر نفر حدود ۶٫۶ تا ۸٫۸ برابر شده، اما سطح عمومی قیمت‌ها در محاسبه مورد استفاده حدود ۲۶ برابر افزایش یافته است. در نتیجه، رشد اسمی یارانه با افزایش هزینه‌های زندگی هم‌پایگی نداشته است.

از منظر سیاست‌گذاری اقتصادی، معیار مهم صرفاً افزایش رقم یارانه نیست؛ بلکه باید بررسی کرد این پرداخت چه سهمی از هزینه خوراک، مسکن و سایر نیازهای ضروری خانوار را پوشش می‌دهد. هدفمندی حمایت‌ها بر اساس وضعیت درآمدی و هزینه‌های واقعی خانوار، در کنار کنترل تورم، می‌تواند تصویر دقیق‌تری از اثربخشی سیاست‌های حمایتی ارائه دهد.